کلیات
نفت خام یا پترولیوم مایعی غلیظ و قابل اشتعال بهرنگ قهوهای سیر یا سبز تیره یا سیاه است که در لایههای بالایی بخشهایی از پوسته کره زمین یافت میشود. نفت شامل آمیزه پیچیدهای از هیدروکربنهایی گوناگون است. بیشتر این هیدروکربنها از زنجیره آلکان هستند؛ ولی ممکن است از دید ظاهر، ترکیب یا خلوص تفاوتهای زیادی داشته باشند. نفت را طلای سیاه مینامند. نفت جز سوختهای فسیلی به حساب میآید و تجدید ناپذیر است.
کلمه نفت در زبان انگلیسی پترولیوم نامیده میشود که از دو کلمه پترا معادل یونانی واژه سنگ و کلمه اولئوم معادل واژه روغن تشکیل شدهاست.
نفت مایعی است که عمدتاً از دو عنصر آلی هیدروژن و کربن تشکیل شده و دارای مقادیر کمتری از عناصر سنگین مانند نیتروژن، اکسیژن و گوگرد میباشد و بهصورت طبیعی در زیر زمین و بهصورت استثنایی در روی زمین بصورت چشمه یافت میشود.
تاریخچه
اقوام متمدن دوران باستان، بهویژه سومریها، آشوریها و بابلیها، در حدود چهارهزار و پانصد سال پیش در سرزمین بینالنهرین (عراق امروزی) با برخی از مواد نفتی که از دریاچه قیر بهدست میآمد، آشنایی داشتند. آنان از خود قیر بهعنوان مادهٔ غیرقابل نفوذ برای عایقکاری کشتیها استفاده میکردند. در قرون وسطی دانشمندان مسلمان با تولید نفت سفید و نفت ضروری از آن برای چراغها استفاده کردند و خیابانها و حمامهای شهر بغداد به وسیله قیر و ماسه پوشانده میشد. اولین میدان نفتی دنیا در باکو در قرن نهم ساخته شد که به گفته مارکو پولو که در قرن سیزده به آنجا سفر کرده محصولات آن با صدها کشتی حمل میشد. در داستانها آمدهاست که نوح نیز کشتی خود را با قیر پوشاند تا آب به درون آن نفوذ نکند.
اولین چاه اکتشافی مدرن نفت در سال ۱۷۴۵ در فرانسه و اولین چاه استخراج نفت توسط کلنل دریک در سال ۱۸۵۹ در پنسیلوانیا حفاری شد. با توسعه و پیشرفت تکنولوژی حفاری در اواسط قرن نوزدهم و تکنولوژی تقطیر و پالایش نفت در اواخر قرن نوزدهم و استفاده از آن در موارد غیر سوختی، جهش حیرتآوری بوجود آمد. بطوریکه امروزه صنایع پتروشیمی نفش اساسی و بنیادی در رفع نیاز عمومی جامعه به عهده دارد.
بیشتر دانشمندان منشأ تشکیل نفت را گیاهان و موجودات آلی موجود در اقیانوسهای اولیه میدانند. به دلیل وجود یک سلسله خواص خاص که تنها مولکولهای آلی، مشمول آنها میشوند. باقیمانده جانوران و گیاهانی (اعم از جلبکها و مرجانها) که میلیونها سال قبل (قبل از پدید آمدن دایناسورها در محیط دریا (آب) زندگی میکردهاند، طی میلیونها سال توسط لپههای گل و رسوبات مدفون شدهاند و تحت فشار و دمای بالا، نبود اکسیژن و مدت زمان طولانی تبدیل به نفت و گاز گردیده و در صورت وجود این شرایط همراه با سنگ مخزن مناسب و پوش سنگ، طی مدت زمان بسیار طولانی نفت مهاجرت نموده و به مقدار زیاد در حوضچه نفتی جمع میشود.
نفت خام حالت روغنی دارد و به شکلهای جامد (قیرهای نفتی) و مایع دیده میشود. برخی اوقات به تمام اشکال نفت هیدروکربن نیز گفته میشود. اگر نفت در لایهای رسوبی جمع گردد بهآن محل «حوضچه نفتی» میگویند. از مجموع چندین حوضچه نفتی، یک «میدان نفتی» حاصل میشود. به سنگ متخلخل دربرگیرنده نفت که قابلیت تولید نفت را داشته باشد، «سنگ مخزن» میگویند.
تا قبل از حفر نخستین چاه نفتی به کمک وسایل جدید حفاری، این ماده مهم فقط از چشمههای سطحی نفت، یا چاههای کم عمق که به وسیله دست حفر میشد، استخراج میگردید و موارد استفاده از نفت خام نیز محدود بود. از زمان پیدایش نفت تا امروز فعالیتهای اکتشافی برای کشف ذخایر جدید نفت و گاز و تأمین تقاضای بازارهای نفت و همچنین جایگزینی حجمهای تولید شده، بصورت مستمر در جریان است. امروز با پیشرفت تکنیکهای اکتشافی جدید، دقت فعالیتهای اکتشافی بیشتر شده و شانس بیشتری برای موفقیت وجود دارد، اما با وجود این پیشرفتها، اکتشاف هنوز بصورت یک فعالیت با ریسک بالا باقی ماندهاست، زیرا قدیمیترین نظریه برای اکتشاف نفت، نظریه طاقدیس (Anticline Theory) است.
کاربرد این نظریه برای یافتن نفت در قله طاقدیسها ابزار موفقی بود. این نظریه به عنوان نظریه اصلی برای اکتشافات مهم نفتی در بسیاری از نقاط دنیا از جمله مسجد سلیمان ایران مورد استفاده قرار گرفت. نفت در سال ۱۸۸۰ در رسوبات دریایی پنسیلوانیا کشف شد که ارتباطی با ساختارهای طاقدیسی نداشت و تجمع نفت و ایجاد نفتگیر صرفاً ناشی از تغییر رخساره رسوبات بود؛ بنابراین مشخص شد که ذخایر نفتی میتوانند در حوزههای غیر چین خورده هم وجود داشته باشند. در نتیجه مفهوم نفتگیرهای چینهای (Stratigraphic Traps) با این کشف وارد عرصه مفاهیم نفت شد. تا اواسط دهه ۱۹۲۰، تهیه و استفاده از نقشههای سطحی و طاقدیسها ابزار اصلی اکتشافات نفتی بود و یافتن نفتگیرهای چینهای به صورت تصادفی رخ میداد. یک منطقهٔ انتخاب شده را با مطالعهٔ نمونههای سنگی و لرزهنگاری مشخص میکنند. اندازهگیریها انجام میشود و اگر مکان از نظر میزان ذخیره نفت موجود و ملاحظات اقتصادی، موفقیتآمیز باشد، حفاری آغاز میشود. بالای چاه ساختاری به نام «دکل حفاری» برای جادادن وسایل و لولههای مورد استفاده در چاه ساخته میشود. زمانی که حفاری تمام میشود، پس از تکمیل چاه حفرشده، یک جریان ثابتی از نفت را به سطح زمین خواهد آورد. به سنگهایی که غالباً از سنگهای رستی (شیل) یا انیدریت تشکیلشده و خاصیت پلاستیک دارند و قسمت بالایی مخزن نفت همانند پوششی قرار میگیرند، «سنگ پوششی» گفته میشود.
ارزش نفت خام
نفت بهصورت خام نمیتواند مورد استفاده قرار گیرد و باید در پالایشگاه نفت در برج تقطیر (مخصوص نفت) مورد جداسازی بر اساس اختلاف چگالی قرار گیرد.
ارزش نفت خام معمولاً بر اساس دو معیار وزن مخصوص و میزان گوگرد تقسیمبندی میشود. نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی پایینتری دارندنفت سبک و نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی بالاتری دارند نفت سنگین نامیده میشوند. نفتهایی که گوگرد آنها کمتر است نیز نفت شیرین و نفتهای دارای گوگرد بیشتر نفت ترش نامیده میشوند که معمولاً نفتهای میادین جوان، به دلیل پختگی اندک، سنگینتر هستند و میزان گوگردشان بالاست. استخراج، جابجایی و پالایش نفتهای سبک و شیرین سادهتر و کمهزینهتر است و میزان بیشتری از محصولاتی، چون بنزین، نفتا، نفت سفید و سوختهای جت برگرفته از نفت سفید، و گازوئیلهای مرغوب را میتوان از آنها به دست آورد، به همین دلیل این نوع نفتها بیشتر مورد علاقه پالایشگاهها بوده و قیمت بالاتری دارند. شاخصهای بینالمللی تعیین قیمت نفت یعنی وست تگزاس اینترمیدیت و برنت از نوع نفت سبک و شیرین هستند. اما میزان نفتهای ترش و سنگین در ذخایر نفتی دنیا بسیار بیشتر است.
مراحل تصفیه نفت
عملیات تصفیه نفت عبارت است از تقطیر نفت خام به منظور تجزیه مواد مشکله آن که عمل تقطیر بطور مداوم انجام میشود. یعنی اینکه مستمر نفت خام داغ وارد قسمت پائین ستون میشود و مواد مختلف هر کدام در سطح مناسب (از بالا تا پائین) خود به خارج جریان مییابد. در این تقطیر سازی موادی سبک که به آنها ماده گاز پالایشگاهی نام دارد به صورت بخار میماند و برای سوختن در پالایشگاه به کار میرود که عبارتند از::گاز نفت مدای LGP))، گازولین (بنزین) و مهمترین آنها نفت است که در صنایع شیمیایی است، و مواد سنگینترین وجود دارد که کروسین را میتوان نام برد و گازوئیل که برای تامین گرما به عنوان سوخت دیزلی بکار میرود.
صنایع پتروشیمی علم شیمی و صنعت پتروشیمی در پرتو فعالیتها و بالندگی مغز های متفکری که عامل همه پیشرفتها و دستاوردهای جوامع بشری است. بیش از چند دهه از پیدایش صنعت پتروشیمی در جهان نمیگذرد.
تعریف کلمهای پتروشیمی
واژه پتروشیمی از دو کلمه پترون و شیمی ترکیب شد و معنی لغوی آن مواد شیمیائی حاصل از نفت است.
به طور کلی مواد پتروشیمی، آن گروه از محصولات شیمیائی است.
▪ محصولات پتروشیمی صنایع پتروشیمی را میتوان به سه دسته مشخص تقسیم کرد:
۱- محصولات اصلی مانند اتیلن، پروپلین، گوگرد، بنزین، آمونیاک و .... این محصولات پایه و اساس محصولات متعدد دیگر پتروشیمی را تشکیل میدهند.
۲- محصولات میانی که از محصولات اصلی تولید شده و مواد اولیه کارخانههای تولید کننده محصولات نهایی را تشکیل میدهند. مانند پلی کلروروینیل (پی وی سی)، ملامین و ...
۳- محصولات نهایی که برای ساختن لوازم و ابزار مورد مصرف عموم مردم به کار میروند مانند:
الیاف مصنوعی، اشیای پلاستیکی و ...
▪ لاستیک: یکی دیگر از محصولات پتروشیمی لاستیک است. کاربرد لاستیک بیشتر در زمینه تولید تایر وسایل نقلیه و... به کار میرود.
▪ الیاف پلی استر: که به نامهای داکرون و تریلن هستند و حتی از الیاف طبیعی دیگر نیز قدرت بیشتری دارند. مصرف این نوع الیاف به علت داشتن خواص گوناگون مانند چروک نشدن به سرعت زیاد شده است.
مواد پتروشیمی موارد استعمال متعدد دیگری نیز دارند. مثل حشره کش ها، مواد منفجره، مواد رنگی و ...
فراوردههای نفتی پس از ساخت فراوردههای حاصله از نفت و گاز پیچیده بعدی نحوه رساندن آنها به خریداران خواهد بود. مثل: نرخ هزینه حمل، نحوه رساندن، مقدار فراوردهها و مسافت بین مراکز توزیع و مصرف کنندگان
مصارف فرواردههای نفتی
مصارف فراوردههای نفت عبارت است از حمل و نقل، تامین گرما و روشنائی و ایجاد برق و زمینههای دیگر.
مشتریان احتیاجات خود را از مراکز و انبارهای توزیع که به آنها (پایانه) یا (انبار) نامیده میشود. دریافت میکنند.
نــفــت عــمــدتــا بــه عــنــوان مــاده خــام صــنــایــع پــتــروشــیــمــی مــورد اســتــفــاده قــرار مــیــگــیــرد.
نفت در چند کشور الجزایر و هلند به عنوان سوخت اتومبیل و درژاپن بیشتر درتاکسیها مصرف میشود.
گازوئیل در موتورهای دیزلی، اتوبوسها، وانتها و ... مصرف میشود. صنعت پتروشیمی با صنعت نفت بستگی نزدیک دارند.
در مورد نفت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
نبض خبر
کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده که برای ارزیابی مستقیم از صنعت نفت ونزوئلا وارد این کشور شد در اقدامی عجیب و البته معنادار بر نفت آن بوسه زد.
کد خبر: ۱۳۵۸۰۰۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۸
توقیف یک نفتکش دیگر از ناوگان حامل نفت ونزوئلا، بار دیگر پرونده پرتنش صادرات انرژی این کشور را به صدر اخبار بازگرداند؛ حالا آمریکا از میان 16 نفتکشی که محاصره کرده بود پانزدهمین نفتکش را هم توقیف کرد.
کد خبر: ۱۳۵۷۹۱۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۷
نمایندگان مجلس در مصوبه ای ضمن تخصیص ۵۰ همت برای تامین قیر رایگان در سال آینده، نحوه هزینه کرد و سهم دستگاههای اجرایی را نیز تعیین کردند.
کد خبر: ۱۳۵۷۸۷۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۷
نمایندگان مجلس در مصوبهای میزان امهال بدهی شرکت ملی نفت به بانک مرکزی و بانک های تجاری را ۵۵ میلیارد یورو تعیین کردند.
کد خبر: ۱۳۵۷۸۶۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۷
پس از عملیات نظامی ماه گذشته ایالات متحده در کاراکاس و ربایش نیکلاس مادورو، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، وعده داد که شیرهای بزرگترین ذخایر نفتی جهان را به روی بازار باز خواهد کرد. اما برای غولهای نفتی آمریکایی که ترامپ از آنها انتظار دارد خطشکن این میدان باشند، یک پرسش ساده و در عین حال منطقی وجود دارد: آیا اعداد و ارقام با هم همخوانی دارند؟
کد خبر: ۱۳۵۷۸۵۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۷
وزیر کشاورزی به ایلنا خبر داد:
وزیر جهاد کشاورزی از افزایش سهم واردات نهادههای دامی با تهاتر نفت خبر داد و گفت: از سال آینده مقرر شده وزارت کشاورزی کسانی را که نسبت به واردات کالاهای اساسی اقدام میکنند به وزارت نفت معرفی کند و این شرکتها محمولههای نفتی دریافت کنند و ارقام تهاتر را هم افزایش میدهیم.
کد خبر: ۱۳۵۷۶۸۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۶
وزیر انرژی آمریکا اعلام کرد: ونزوئلا تاکنون از محل فروش نفت بیش از یک میلیارد دلار درآمد داشته است و در ماههای آینده ۵ میلیارد دلار دیگر هم به این رقم اضافه میشود.
کد خبر: ۱۳۵۷۶۸۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۶
روند اصلاحات ساختاری در تسهیل سرمایهگذاری نفت چگونه پیش میرود؟
کارشناسان همواره یکی از ملزومات رشد اقتصادی را تسهیل سرمایهگذاری میدانند. در ایران بخش نفت بهدلیل نوع مالکیت و ماهیت کلان آن، روندی پیچیده را از سرمیگذراند و این موضوع موجب شده عملیات تامین مالی همواره به زمانهای آتی موکول شده و سرمایهگذاری در تعلیق قرار گیرد.
کد خبر: ۱۳۵۷۶۵۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۶
معاون وزیر نفت:
مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی با تأکید بر نقش کلیدی بهینهسازی مصرف انرژی در تأمین خوراک و افزایش بهرهوری، گفت: با وجود برخورداری کشور از منابع عظیم انرژی، بهدلیل مصرف غیربهینه و راندمان پایین در بخشهای مختلف، امکان استفاده کامل از ظرفیتهای نصبشده صنعت پتروشیمی فراهم نشده است.
کد خبر: ۱۳۵۷۶۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۶
در حالی که آمریکا با تحریمهای سوختی فشار بر کوبا را افزایش داده است، آتشسوزی دیروز جمعه در پالایشگاه نیکو لوپز هاوانا نگرانیها درباره کمبود سوخت را شدت داد.
کد خبر: ۱۳۵۷۴۵۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۵
پارادوکس نفتکشها!
با وجود آنکه عربستان سعودی یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت جهان بهشمار میرود و روزانه حدود 6.5 میلیون بشکه نفت خام به بازارهای جهانی عرضه میکند. برآوردها نشان میدهد تعداد نفتکشهای درگیر در صادرات نفت این کشور بهمراتب کمتر از ناوگان موسوم به «سایه» ایران است. این تفاوت آماری، پرسشهایی را درباره نسبت میان تعداد نفتکشها، ظرفیت حمل و میزان واقعی صادرات نفت دو کشور مطرح میکند.
کد خبر: ۱۳۵۷۴۳۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۵
منابع آگاه میگویند شرکت نفت دولتی ونزوئلا (PDVSA)، در دو هفته گذشته از فروش نفت به شرکتهایی که مجوزهای انفرادی آمریکا را ندارند، خودداری کرده و این امر صادرات را محدود کرده و مانع از تخلیه سریعتر مخازن ذخیرهسازی نفت این کشور شده است.
کد خبر: ۱۳۵۷۴۰۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۵
سفیر ایران در مسکو گفت روسیه در حال حاضر بزرگترین سرمایهگذار خارجی در حوزه میادین نفتی کشورمان است و در چندین میدان نفتی ایران سرمایهگذاری کرده است.
کد خبر: ۱۳۵۷۴۰۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۵
سفیر ایران در مسکو با بیان اینکه روسیه در حال حاضر بزرگترین سرمایهگذار خارجی در حوزه میادین نفتی کشورمان است، عنوان کرد: در چندین میدان نفتی ایران سرمایهگذاری کرده است.
کد خبر: ۱۳۵۷۳۷۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۵
نبض خبر
دونالد ترامپ درباره آوردهاش از محاصره ونزوئلا و ربودن نیکولاس مادورو گفت: «ما وارد ونزوئلا شدیم و 50 میلیون بشکه نفت به دست آوردیم» اظهارات ترامپ همزمان با تغییر محسوس رفتار ونزوئلا در مقابل آمریکا را میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۳۵۷۳۱۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۴
ترامپ ارسال نفت به کوبا را متوقف کرده است اما اخیرا خبرهایی منتشر شده که مسکو قصد دارد برای کوبا نفت ارسال کند.
کد خبر: ۱۳۵۷۲۷۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۴
در دولت چهاردهم، مجموعا 230 هزار بشکه در روز به تولید روزانه نفت ایران افزوده شده است.
کد خبر: ۱۳۵۷۰۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۲
دولت ترامپ به شرکتهای آمریکایی برای ارائه خدمات و فناوری برای اکتشاف و تولید هیدروکربن در ونزوئلا اجازه داده و تحریمهای علیه صنعت نفت این کشور آمریکای جنوبی را بیش از پیش کاهش داده است.
کد خبر: ۱۳۵۶۹۹۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۲
بلومبرگ گزارش داد ونزوئلا پس از سالها و همچنین پس از برکناری «نیکولاس مادورو» از قدرت، صادرات نفت خام خود را به سرزمینهای اشغالی آغاز کرد.
کد خبر: ۱۳۵۶۸۸۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۱
بازار جهانی انرژی در میانه فوریه ۲۰۲۶، شاهد تقابلی تمامعیار میان نیروهای متضاد است. از یک سو، تقویت شاخص دلار (DXY) و دادههای کلان اقتصادی، فشار کاهشی بر کالاها وارد میکنند و از سوی دیگر، تنشهای فرسایشی در خاورمیانه و انسدادهای احتمالی در مسیرهای ترانزیتی، مانع از سقوط قیمتها شدهاند. در حالی که مازاد عرضه ۲.۵ میلیون بشکهای در افق ۲۰۲۶ خودنمایی میکند، بازار امروز با نگاهی به لفاظیهای سیاسی، در کانالی صعودی اما محدود تثبیت شده است.
کد خبر: ۱۳۵۶۸۱۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۱